«У музыцы павінна быць песнапенне…»

Вольга Янум — дырыжор, вакаліст, выкладчыца Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі, да­с­лед­чыца харавога спеву. Рэгент вялікага хору парафіі РПЦ Маці Божай «Усіх, хто ў смутку, Суцяшэнне» ў Мінску. У 2008–2010 гг. — кіраўнік Акадэмічнага хору Белтэлерадыёкампаніі. Стваральніца хору Мінскай духоўнай вучэльні для адраджэння старажытнай царкоўнай спеўнай традыцыі. Стваральніца і кіраўнік камернага хору Salutaris, які стаў лаўрэатам шматлікіх міжнародных конкурсаў і фестываляў.  Узнагароджаная ордэнам Роўнаапостальнай княгіні Вольгі ІІІ ступені і медалём святой Еўфрасінні Полацкай. Жыве і працуе ў Мінску.


— Я пачну са словаў аднаго з найвялікшых кампазітараў нашага часу і глыбока духоўнага чалавека Арва Пярта: «Мы атрымалі здольнасць да творчасці ў спадчыну ад Бога, які стварыў нас па сваім вобразе і падабенстве. Навукоўцы і людзі мастацтва прымаюць крышынкі з багаццяў Яго Валадарства. Пакіньма Баху і Эль Грэка іх веру, і тады з чыстым сэрцам мы зможам атрымаць асалоду ад іх мастацтва». Ці згодныя Вы з тым, што духоўнасць у мастацтве залежыць ад таго, што ўнутры чалавека-творцы?

— Так, цалкам згодная, і гэта вельмі адчуваецца. Ёсць вялікая розніца паміж тым, як бярэцца духоўны сюжэт ці тэкст і пішацца твор без разумення і глыбіні, з адным знешнім аздабленнем, прыхарошваннем, і тым, як гэта робіць чалавек, які ведае, пра што ідзе гаворка, разумее змест і глыбіню сюжэта, зрэшты, калі гэта робіць сапраўдны вернік. 

— Дык ці ацэньваць творцаў найперш з пазіцыі іх веры?

— Мы ніколі не зможам зразумець, якая іх вера, можна толькі адчуць гэта па саміх творах, на эмацыйным узроўні. Наколькі глыбокія былі гэтыя людзі, можна зразумець па тым, што яны стварылі. Кожны твор мастацтва я ацэньваю па адным і тым жа прынцыпе: ён павінен чалавека ачышчаць. Не эпатаваць, не шакаваць, а весці да гармоніі і прыгажосці. Кожны сапраўды духоўны твор павінен уздымаць чалавека над штодзённасцю, і гэта імгненна адчуваецца, калі яно ёсць. Я магу не мець ніякага ўяўлення пра тое, ці аўтар практыкуючы, уцаркоўлены, як кажуць, вернік. Гэта можа быць чалавек вельмі далёкі ад Царквы, аднак пры ўспрыманні яго твора — жывапіснага або музычнага палатна, скульптуры, архітэктуры — узнікае невытлумачальнае адчуванне, разуменне таго, ва ўгоду чаму гэта створана: ці дзеля нейкіх выкрутасаў, як спроба здзівіць, шакаваць, ці ў гэтым ёсць чысціня, цнатлі­васць, дасканаласць. Для мяне на першым месцы знаходзіцца гэтае ўздзеянне твора на чалавека. Мне вельмі падабаюцца словы цудоўнага дырыжора Тэадора Курэндзіса, вельмі сугучныя майму разуменню таго, як я сама выбіраю п’есу для харавога рэпертуару.

Ён дасканала перадаў гэтую думку так, што лепш не сказаць: «Я ацэньваю твор з таго пункту гледжання, ці ёсць у ім песнапенне». 

Такі парадокс — музыка можа не мець ніякага дачынення да царкоўнай. Але ці ёсць у ёй глы­біня, якая набліжаецца да духоўных ідэалаў? Няхай гэта не духоўная музыка ў літаральным сэнсе слова, але ў ёй ёсць чысціня і ўзвышанасць, якая прыўзнімае і цябе. З гэтай пазіцыі і я ацэньваю любую музыку.

На сольным канцэрце Salu­taris ў Марыінскім тэатры ў Пецярбургу мы прысвяцілі цэлае аддзяленне народнай праграме. У мяне не было жадання на канцэрце забаўляць публіку, шакаваць якой-небудзь бязглуздзіцай, а хацелася здзівіць слухача прыгажосцю беларускай песні. І гэта атрымался, бо ў беларускай песні ёсць узвышанасць, чысціня, усхваляванасць, сапраўдная духоўнасць, і мы з радасцю выконваем такія спевы.  

— То бок, гаворка пра духоўнасць не ў сэнсе рэлігійнасці, а ў шырэйшым разуменні слова? 

— Так, у сэнсе эталона — таго, да чаго мы імкнемся. Няхай гэта гучыць банальна, але ці робіць гэты твор нас лепшымі? Ці адчуў ты, убачыўшы або пачуўшы гэты твор, нешта такое, што гэтак цябе кранула і ўсё ў табе перавярнула, што ты стаў зусім іншым? Ці ты выйшаў з тэатра або выставы з  адчуваннем, што гэта не мастацтва, з пачуццём агіды? На жаль, цяпер гэтага вельмі шмат, але я ўсяляк спрабую ад гэтага адгарадзіцца і прытрымлівацца прыгажосці. Той прыгажосці, якая «па вобразе і падабенстве», так? Усё, што прыгожа — ужо па-боску. 

Адчуванне прыгожага вельмі залежыць ад эстэтычнага выхавання чалавека. Калі гаварыць пра музыку, то вялікая роля ў гэтым належыць і выканаўцу, і тут важна аддзяліць духоўную музыку ад богаслужбовага спеву — гэта розныя рэчы. Нельга змешваць канцэртнае выкананне з тым, што адбываецца ў святыні. Нельга сказаць, што нейкі сакрамэнтальны момант набажэнства «суправаджаецца музыкай». Богаслужбовы спеў — неад’емная ўнутраная частка гэтага працэсу, якая мусіць быць духоўна напоўненай і адпаведнай зместу той сакрамэнтальнай таямніцы, што адбываецца ў святыні, але яна не павінна перашкаджаць людзям, якія прыйшлі заглыбіцца ў гэтую таямніцу. 

Цяпер жа часам ствараецца такая сітуацыя: у святыню прыходзяць людзі, якія абавязкова хочуць нешта пачуць, напрыклад, у нашай царкве ў Вялікі пост абавязкова хочуць пачуць «Пакаянне» Вэдэля. А для мяне гэта — антыцаркоўная музыка. Гэта ўсё — творы Вэдэля, Бартнянскага, Беразоўскага — пісалася ў часы, калі разбураліся старажытныя традыцыі Праваслаўнай Царквы, самабытныя распевы сталі знікаць пад ціскам уведзенай у XVIII ст. заходнееўрапейскай культуры. Стара­абрадцы засталіся адзінымі, хто захаваў спрадвечны знаменны распеў Рускай Праваслаўнай Царквы, і да гэтай пары боль­шасць не мае паняцця пра гэтыя старажытныя традыцыі. На жаль, гэтая тэндэнцыя відавочная не толькі ў Праваслаўнай Царкве — у Каталіцкім Касцёле адбываецца тое самае — старажытная традыцыя грыгарыянскага харалу і песнапенняў унікальнай плеяды кампазітараў, якія стваралі ў Сярэднія вякі, знікае. 

Мой сын вельмі любіць музыку Гіёма дэ Машо, ён часам мне кажа: «Мама, ты паслухай, якая музыка, як тады пісалі!», а мы, на жаль, ідзем у бок секулярызацыі, спрашчэння.

Яшчэ адзін мой улюбёны дырыжор, Уладзімір Мінін, пра творчасць і творцаў кажа так: «Мы ніколі не павінны спускацца да ўзроўню партэру». Значыць, мы не павінны імкнуцца стаць больш «сучаснымі», больш зразумелымі — маўляў, публіцы гэта занадта складана, таму я буду выконваць нешта прасцейшае, прымітыўнае. Не!

Задача высокага мастацтва — стварыць нешта такое, каб публіка цягнулася да гэтага. Задача Царквы і Касцёла тая самая — не паддавацца спакусе, каб было прасцей, лягчэй.

Няхай будзе так, што чалавек прыйдзе ў святыню і адразу ўзнясецца на нябёсы ад таго, што тут адбываецца: ад укладу, ад унутранага ўбрання, ад павольных прыгожых рухаў святароў, і няхай тут гучыць ашаламляльная, духоўная, глыбокая, сапраўдная богаслужбовая музыка, якая вельмі арганічна ўплятаецца ва ўсё навакольнае і з’яўляецца яго часткаю, а не дысанансам. Нельга, каб у святыні хор, а ў каталіцкім касцёле яшчэ і аркестр, арганы, станавіўся проста канцэртнай адзінкай. Нельга, каб людзі прыходзілі не на богаслужэнне, а паслухаць канцэрт. У Праваслаўнай Царкве гаворка пра гэтую небяспеку вялася яшчэ на пачатку мінулага стагоддзя такімі цудоўнымі музыкамі, як Грачанінаў, Кастальскі, Нікольскі. На жаль, з таго часу прайшло сто гадоў, а мы так і стаім на гэтых граблях, і нічога не змяняецца, калі не сказаць, што сітуацыя пагаршаецца. 

— Дык у чым небяспека для «высокай» музыкі — у секулярнасці тых, хто слухае, ці тых, хто піша і выконвае?

— Возьмем для прыкладу Пратэстанцкія Цэрквы — пяці­дзясятнікаў і баптыстаў. Па якім шляху пайшла ў гэтым плане Пратэстанцкая Царква? Па шляху найменшага супраціву! Напэўна, людзям нешта больш зразумела, лягчэй успрымаецца імі, калі богаслужэнне напоўненае паўэстраднымі песнямі. Сёння з многіх радыёстанцый і каналаў тэлебачання бурным і смуродным патокам гэта ўсё ліецца нам у вушы, і гэтая прымітыўная музычная мова (хоць і цяжка называць яе музычнаю!) вельмі даступная для чалавека і, на жаль, уплывае на нізкія эмоцыі.

Слухаючы гэтыя рытмы, чалавеку хочацца больш разняволена рухаць целам, абвастраецца сексуальная пачуццёвасць і гэтак далей. Гэтыя нізкія эмоцыі прыводзяць чалавека да бескантрольнага стану эйфарыі. Калі ж на музыку падобнага кшталту накласці духоўны тэкст тыпу «Божа, прыйдзі, будзь з намі, і ўсё будзе цудоўна і дзівосна», гэта не дадасць спеву глыбіні, закране душу чалавека толькі павярхоўна. Музыка высокага класу і высокай духоўнасці выклікае зусім іншыя эмоцыі і пачуцці — вышэйшыя за матэ­рыяльнае цела. Гэта не эйфарыя, а катарсіс, душэўнае ачышчэнне. Дакранаючыся да нечага велічнага і сапраўднага, мы сапраўды дакранаемся да боскага, да святыні, бо гэта роднасныя паняцці. І гэта дае музыка высокага духоўнага напаўнення. 

— Але і лёгкая музыка мае права на існаванне. Нельга сказаць, што немагчыма прыйсці да Бога, слухаючы які-небудзь хрысціянскі рок ці соўл…

— Справа не ў гэтым. На жаль, вельмі часта людзі не чуюць, апроч гэтага, нічога іншага. Прыйсці да Бога можна праз што заўгодна, але чалавек мусіць ісці далей і разумець, што музыка ў святыні — гэта іншая музыка. І ў праваслаўных, і ў католікаў ёсць духоўныя вершы і песні, якія спяваюцца пад гітары і з ударнымі, у гэтым нічога дрэннага няма. Але гэтая музыка не павінна з’яўляцца ці пераважаць у богаслужэнні, там, дзе чыніцца сакрамэнтальнае. 

— Гэтая сакрамэнтальнасць павінна выяўляцца і ў музыцы таксама…

— Так. Сакрамэнтальнасць патрабуе чысціні і ў гучанні, не толькі ў самім моманце. Ва ўсім павінна панаваць гармонія. 

— На будзённых службах у касцёлах найчасцей гучаць аднагалосныя, як кажуць, спевы для народу, вельмі простыя ў музычным плане, якія людзі спяваюць з вялікаю ахвотаю, бо для іх важна не толькі слухаць, але прымаць удзел у сакрамэнтах.

— Праваслаўныя таксама практыкуюць народную літургію, напрыклад, у Петра-Паўлаўскім саборы ў Мінску, калі парафіяне спяваюць наогул усё. Але, як правіла, людзі падчас богаслужэння спяваюць вельмі мала, гэта не вітаецца ў Царкве, каб не парушалася дасканаласць. Не ўсе парафіяне здольныя стварыць чысты, прыгожы цуд гуку. У некаторых святынях нават пішуць аб’явы: «Спяваць разам з хорам не благаслаўляецца».

У каталіцкім касцёле людзі могуць спяваць пад арганы, якія трымаюць тон, і тут ужо ўсё залежыць ад майстэрства арганіста, які мусіць падабраць для простага спеву адпаведную гарманізацыю. Цікава, што на пачатку мінулага стагоддзя Грачанінаў, адзін з карыфеяў рускай духоўнай музыкі, прапаноўваў увесці арганы ў праваслаўнае богаслужэнне. Мы ж спяваем у псальме «хваліце Яго на струнах і арганах», і гэта не пярэчыць сэнсу богаслужэння. Але новаўвядзенне не прыжылося, бо старажытная традыцыя лічыць, што чалавечы голас — самы дасканалы інструмент, які не патрабуе ніякага дапаўнення. 

— Дарэчы, я ведаю прыклад, калі ўсе людзі ўмелі на Імшы спяваць грыгарыянскую Missa de Angelis. Значыць пры жаданні можна навучыць, падцягнуць да вышэйшага ўзроўню? 

— Безумоўна. Наколькі атмасфера спеву будзе адпавядаць таямніцы богаслужэння — гэта вялікая задача і адказнасць рэгента, справа яго густу і разу­мення таго, дзе ён знаходзіцца, каму спявае і дзеля чаго наогул гэта ўсё робіцца. На жаль, такіх людзей мала, большасць жадае нечым уразіць, здзівіць, і ў святыні пачынаецца канцэртнае спяванне. 

Чаму так неверагодна чыста, па-анёльску заўжды гучыць манаскі хор? Бо там ніхто нікога не жадае ўражваць ні голасам, ні вывучкай. Гук нараджаецца натуральна, з малітвы. Адчуваючы гэтую розніцу, рэгент павінен зразумець, што ў богаслужэнні не месца канцэртнай музыцы. 

— Вы практычна цытуеце Арва Пярта: «З класічнай музыкі рэдкія рэчы ўкараніліся і сталі царкоўнай музыкай. Нават рэквіемы і месы ў вялікай колькасці — гэта не месы. З эмацыйнай кропкі гледжання — яны як анты-месы».

— Гэта датычыць і праваслаўнай музыкі: існуе вялікая колькасць твораў, якія трэба выконваць, але не ў святыні. Гэта той самы выпадак, калі праз музыку людзі прыходзяць да Бога, што адбылося і са мною. Я захапілася духоўнай музыкай Чайкоўскага, Рахманінава, Грачанінава, Часнакова і шчыра жадала да нечага прыйсці праз гэтую музыку. Слухаючы «Высокую месу» Баха, немагчыма ўявіць, каб яна гучала падчас богаслужэння. Ды яна і не патрэбная там, бо ў яе ўкладзена зашмат фарбаў і эмоцый, якія вернік адчувае апрыёры, нутром, без падказкі.

Падчас богаслужэння гэтыя эмоцыі толькі перашка­джаюць, толькі адцягваюць увагу. Падобная музыка павінна гучаць у канцэртах, гучаць так, каб яе эмацыйны пачатак мог натхніць людзей, якія яе слухаюць, пайсці ў святыню, каб даведацца, адкуль узнікла гэтая прыгажосць, чаму гэта напісалі і дзе крыніца гэтага цуду. А ў самой святыні ў гэтым няма сэнсу. Аднак жа, слухаючы музыку Баха, я разумею, што гэта дар Божы — чалавек не мог напі­саць такое без веры.

Як жа трэба любіць Бога, каб спяваць Яму ўсё жыццё! Міжволі ўзгадваецца таксама фантастычная музыка Брукнера! Многае з гэтага — музыка, якая не павінна гучаць у святыні, але яна глыбока духоўная, яна сапраўды ўзносіць, ачышчае чалавека.

— Я працягну цытату: «Музыка для набажэнстваў — зусім іншы свет, там кампазітар павінен стаяць нібы збоку, не ўваходзячы ў гэтую атмасферу са сваімі жарсцямі. Гэта музыка не павінна мець жарсцяў».

— Я згодная! Мне таксама вельмі падабаюцца яго надзвычай дакладныя словы пра тое, што духоўная музыка — гэта цішыня. Дастаткова твораў, дзе знешняя атракцыйнасць, выяўленчасць пачынаюць пераважаць. Гэта не малітоўны стан, дзе непатрэбных эмоцый няма, дзе слова натуральна вынікае з малітвы, дзе музыка — працяг гэтага слова. Чалавек моліцца і пачынае гэтак жа спяваць: нягучна, не спяшаючыся. У музыцы самога Пярта, дарэчы, вельмі шмат такіх застылых момантаў, паўзаў, якія прымушаюць слухача спыніцца. Ты прыходзіш у святыню, і ў гэты момант час нібы застывае, ты абстрагуешся ад знешняга свету — такая самая няспешнасць павінна быць і ў богаслужбовых спевах. 

— Калі мы загаварылі пра слова, то яно павінна быць першым?

— Так, абавязкова. Што тычыцца канцэртнай духоўнай музыкі, там аўтар укладае ў твор уласныя эмоцыі, тое, як ён адчувае і перажывае пэўную духоўную падзею або тэкст. А што тычыцца богаслужбовага спявання, людзі, прыходзячы ў святыню, зазвычай ведаюць, чаму прысвечаны той ці іншы момант літургіі, што адбываецца ў кожную хвіліну — музычная эмацыйнасць будзе залішняю, бо кожны ўспрымае гэта па-свойму. 

— Музыка не павінна быць навязліваю.

— Так! Яна не павінна навязвацца — нельга, каб усе забыліся пра слова і захапляліся галасамі. Гэта бывае цяжка пераадолець, бо калі ў хоры спяваюць добрыя музы2кі, кожны хоча паказаць прыгажосць і моц свайго голасу, а дырыжор хоча прадэманстраваць, што яго хор можа спяваць самую складаную музыку. Напэўна, на пачатку шляху праз гэта праходзяць усе. Але кожны музы2ка, які служыць у святыні, павінен задаваць сабе пытанні: «Дзеля чаго я тут, у гэтым месцы? Што адбываецца вакол мяне? Што я раблю, і як гэта павінна быць?» Калі я выконваю музыку ў канцэртах, тады, натуральна, усё наадварот. Мая задача здзівіць, захапіць, каб у чалавеку, далёкім ад духоўнага, ад святыні, прачнулася нешта дагэтуль нязнанае, што прымусіць яго пажадаць даведацца, чаму такая прыгажосць была напісаная, што такое сапраўднае, дзе яго крыніца. 

— З хорам Вы выконваеце і ўсходнюю, і заходнюю духоўную музыку. У чым для Вас розніца паміж імі? 

— Гэта найперш звязана з розніцаю ўсходняга і заходняга менталітэту. Усходні — закрыты, інтравертны, а заходні — адкрыты, экстравертны. Я вельмі люблю заходнееўрапейскую музыку Барока, Рэнесансу, Сярэднявечча — яна вельмі кантрасная, разнастайная рытмічна. У рускай музыцы гэтага няма, бо на той момант, калі ў Заходняй Еўропе музыка дасягнула неімаверных вяршыняў, там спявалася аднагалоссе. Да XVII ст. у Праваслаўнай Царкве панаваў аднагалосны спеў, манодыя. А ў пазнейшы час увесь патэнцыял вакальнай музыкі выкарысталі Грачанінаў, Рахманінаў, напісаўшы ў сваіх творах такую вертыкаль для хору, што ў іх практычна гучыць сапраўдны аркестр. У гэтай музыцы такая цеплыня і глыбіня! І былі хоры, здольныя гэтую музыку выка­наць, напрыклад, Сінадальны хор у Маскве. Усходняя і заходняя музыка — вельмі розныя, але і адна, і другая можа ўзнесці на сапраўдную вышыню.

— Мы шмат казалі пра важнасць захавання традыцый, вяртання да крыніцы традыцыйнай музыкі. На Вашую думку, што сучаснага можна ствараць у гэтым кірунку, дзе мяжа дапу­шчальнасці ва ўводзінах новага?

— У сваёй дысертацыі я прысвяціла раздзел прыдатнасці пэўных песнапенняў для богаслужэння і падкрэсліла наяўнасць у творы інтанацыі старажытнага распеву. Калі яго гарманізацыя адпавядае традыцыі, калі ў ім адчуваецца прыналежнасць да духу старажытнай музыкі, гэты твор прыдатны для выканання ў святыні.

Менавіта дух, настрой старажытнай традыцыйнай музыкі — крытэрый якасці сучасных духоўных твораў. 

— А што важней, на Вашую думку: дасканалае выкананне па нотах ці выкананне, як кажуць, «з душою», але не вельмі дасканалая тэхніка? 

— Прафесійная музыка павінна выконвацца прафесіяналамі, а задача дырыжора — так данесці да слухача гэтае выкананне, каб яно стала духоўным. Гэта вяршыня дырыжорскага майстэрства, але мала хто гэта робіць, на жаль. Дырыжорская інтэрпрэтацыя твора павінна мець на слухача, нават самага павярхоўнага, такое ўздзеянне, каб той пераўвасобіўся, каб ён пачуў тое, што ты ўкладаеш у твор. Ёсць прыклад цудоўнага дырыжора Барыса Абальяна, які некалькі гадоў таму быў запрошаны працаваць у Паўднёвую Карэю, у хор Gracias. Гэты хор, не ведаючы мовы, не з’яўляючыся царкоўным хорам, выконвае духоўную музыку Рахманінава так, як не кожны рускі хор можа выканаць яе. Прафесіяналізм — вялікая справа, а для душы не трэба абавязкова спяваць нешта звышскладанае, каб не сапсаваць твор. Я шмат разоў бачыла, як не вельмі добрыя хоры бяруцца за складаныя для выканання п’есы, каб даказаць сабе: «Мы можам!», або спрабуюць спяваць грандыёзныя шматгалосныя канцэрты маленькім складам — гэта гучыць кепска. Трэба аб’ектыўна ставіцца да сваіх магчымасцяў — нават хор з трох чалавек можа знайсці такі рэпертуар, што слухачы будуць бясконца захапляцца і дзякаваць за кранальнае выкананне. 

— З чаго для Вас пачынаецца праца над творам? 

— Па-першае, нешта ў п’есе павінна мяне закрануць, там павінна быць імкненне да высокага, да цнатлівасці, чысціні, нейкай неапісальнай прыгажосці — павінна быць песнапенне. Нават у свецкім спеве павінна быць глыбіня, тое, што імгненна цябе ўзносіць. Такія творы я бяру ў рэпертуар. Нейкі час займае развучванне нотаў, а пасля я пачынаю напаўняць твор зместам, прапаную хору разнастайныя варыянты выканання, каб увайсці ў трапяткі стан, у стан малітвы, і перадаць гэты стан слухачу. Класіфікаваць малітву, хоць гэта грубавата гучыць, таксама магчыма: яна можа быць ціхая, стрыманая, натхнёная, адчайная, узвышаная, чыстая, удзячная — эпітэты, каб натхніць хор, можна знаходзіць бясконца.

Калі я прыношу твор для выканання, мне важна, каб хор імгненна ў гэты твор закахаўся, як закахалася я сама. Тады можа атрымацца цуд.  

— А чаго Вы патрабуеце ад выканаўцаў? Ад чаго трэба адштурхоўвацца спевакам?

— У першую чаргу патрабую гуку. Я вельмі шмат працую над гукам. Можна колькі заўгодна рабіць crescendo або diminuendo, розныя музычныя акцэнты, але мяне ніколі не ўразіць хор, якія спявае брыдкім непрафесійным гукам. Найперш у хоры павінна быць правільнасць, адзінства гуку, тады натуральным становіцца і слова. А пасля трэба накласці на гук вобраз. Я падаю вобраз хору, і кожны спявак інтэрпрэтуе і падае яго па-свойму, і ў адзінстве гэтага мноства адчування атрымліваецца нешта вельмі цікавае — у залу, да слухача, ідуць патрэбныя эмоцыі. 

— Што для Вас з’яўляецца вяршыняю духоўнай музыкі ў літаральным сэнсе?

— У розны час я захаплялася рознай музыкай, гэта залежыць і ад унутранага стану, уласных перажыванняў. Гэта і «Страстная седмица» Грачанінава, і «Всенощное бдение» Рахманінава, музыка Часнакова, Шнітке, Свірыдава, «Пакуты паводле Мацвея» і «Пакуты паводле Яна» Баха, «Membra Jesu nostri» Букстэхудэ, музыка Моцарта і Бетховена, музыка эпохі Адраджэння: Талліса, Палестрыны, Монтэвэрдзі, Пёрсэла. Пералічыць усіх, хіба, немагчыма. Як ні дзіўна, усе вялікія кампазітары жадалі пакінуць нешта ў жанры духоўнай музыкі. І дзякуй Богу, што так здарылася!

— Вы апярэдзілі маё пытанне: атрымліваецца, што кожны вялікі кампазітар у пэўны момант да гэтага прыходзіць? 

— Так, прыходзіць да Бога ў пэўны момант. Абавязкова! Не выпадкова ўсе яны хочуць дакрануцца да гэтай сферы духоўнага, стварыць нешта падобнае. 

— Дзякуй за размову!


Размаўляла Юлія Шэдзько.

 

 
© 2019 - Рэдакцыя часопіса «Ave Maria» Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі Рыма-каталіцкага Касцёла